Qöllanma

AvukoOS'ni örnatiş qöllanmasi

Yuklab olişdan to diskka örnatişgaça — bosqiçma-bosqiç, töliq özbek tilida. Birinçi marta Linux örnatayotgan bölsangiz ham qiynalmaysiz.

1AvukoOS nima

AvukoOS — Debian 13 (Trixie) asosida qurilgan, intyerfeysi 100% özbek tilida (yangi tahrirlangan lotin alifbosida) bölgan bepul operatsion tizim. İkki nashrда keladi:

Desktop (XFCE) — uy va kundalik iş uçun: brauzer, fayllar, media, matn muharriri. Yengil va tez.
Server — grafik boşqaruv paneli bilan: saytlar, bazalar, Docker, portlar — terminalsiz.

Har ikki ISO ham Live (örnatmasdan sinaş) va örnatuvçi (diskka örnatiş) rejimlarini ö'z içiga oladi.

2Tizim talablari

Desktop XFCE

Protsessor: 64-bitli (amd64), 2 yadro
Operativ xotira: 2 GB (4 GB tavsiya)
Disk: 15 GB bö'sh joy
USB fleşka: 2 GB+ (yoki DVD)

Server Panel

Protsessor: 64-bitli (amd64), 1 yadro
Operativ xotira: 1 GB (2 GB tavsiya)
Disk: 10 GB bö'sh joy
Tarmoq: internet ulanişi

Eslatma: UEFI va eski BIOS — ikkalasi ham qöllab-quvvatlanadi. Secure Boot'ni öçirişingiz kerak böliş mumkin.

3Yuklab oliş

ISO faylini rasmiy saytdan yuklab oling. Bu yagona işonçli manba:

Desktop: os.avuko.uz → «Yuklab oliş» → AvukoOS Desktop
Server: os.avuko.uz → «Yuklab oliş» → AvukoOS Server

Fayl hajmi: Desktop ~1.4 GB, Server ~670 MB. Yuklab olgaç, albatta yaxlitlikni tekşiring (keyingi bö'lim).

4Yaxlitlikni tekşiriş (SHA256)

Yuklangan fayl buzilmaganini va soxta emasligini tekşiriş uçun uning SHA256 yig'indisini saytdagi qiymat bilan soliştiring.

Linux / macOS

terminal

sha256sum avukoos-desktop-1.0-amd64.hybrid.iso
# macOS'da: shasum -a 256 fayl.iso

Windows (PowerShell)

PowerShell

Get-FileHash .\avukoos-desktop-1.0-amd64.hybrid.iso -Algorithm SHA256

Çiqqan qiymat saytdagi SHA256 bilan bir xil bö'liş kerak. Agar farq bö'lsa — faylni qayta yuklab oling.

Maslahat: yuklab oliş kartasidagi «Nusxa» tugmasi SHA256'ni nusxalab beradi — soliştiriş oson.

5USB fleşka tayyorlaş

Diqqat: fleşkadagi barcha ma'lumot öçiriladi. Muhim narsalarni oldindan köçirib oling.

Windows / macOS — grafik dastur

balenaEtcher (eng oson): dasturni oçing → ISO'ni tanlang → fleşkani tanlang → «Flash».
Rufus (faqat Windows): ISO'ni tanlang → «DD Image» rejimi → «Start».

Linux — buyruq satri (`dd`)

terminal

# fleşka diskini aniqlang (masalan /dev/sdb):
lsblk
# ISO'ni yozing (sdX — fleşka, DIQQAT: to'g'ri diskni tanlang!):
sudo dd if=avukoos-desktop-1.0-amd64.hybrid.iso of=/dev/sdX bs=4M status=progress oflag=sync

Ehtiyot bö'ling: of=/dev/sdX dagi diskni not'o'g'ri tanlasangiz, boşqa disk öçib ketadi. lsblk bilan hajmidan tasdiqlang.

6USB'dan yuklaş

Fleşkani kompyuterga ulang va kompyuterni öçirib qayta yoqing.
Yoqilayotganда Boot menyu tugmasini bosing — odatda F12, F10, F9 yoki Esc (ba'zi noutbuklarда F2/Del orqali BIOS'ga kiriladi).
Röyxatдан USB qurilmani tanlang (nomida fleşka brendi yoki «USB» bö'ladi).
AvukoOS GRUB menyusi çiqadi → «AvukoOS Desktop»ni tanlab Enter bosing.

Agar USB körinmasa: BIOS'da Secure Boot'ni öçiring va Boot Mode'ni UEFI (yoki Legacy) ga o'zgartirib köring.

7Jonli rejimda sinaş (Live)

GRUB'dan «AvukoOS Desktop»ni tanlasangiz, tizim örnatmasdan, to'g'ridan-to'g'ri fleşkadan işga tuşadi. Diskka hyeç narsa yozilmaydi.

Bu rejimда tizimni sinab kö'ring: internetga ulaning, dasturlarni oçing, uskunalar (Wi-Fi, ovoz, ekran) işlaşini tekşiring. Yoqsa — ish stolidagi «AvukoOS örnatiş» belgisi orqali diskka örnating.

8Diskka örnatiş (Calamares)

İş stolidagi «AvukoOS örnatiş» belgisini ikki marta bosing. Örnatuvçi töliq özbekça işlaydi:

Til va hudud: tilni (özbekça), vaqt mintaqasini (Asia/Tashkent) va klaviaturani tanlang.
Disk: «Diskni toza örnatiş» (butun disk) yoki «Yonma-yon örnatiş» (Windows bilan birga) — kerakli variantni tanlang.
Foydalanuvçi: ism, foydalanuvçi nomi va parol kiriting.
Tasdiqlaş: sozlamalarni közdan keçirib «Örnatiş»ni bosing.
Kutiş: örnatiş tugaguniça kuting (5–15 daqiqa), so'ng kompyuterni qayta yoqing va fleşkani oling.

Ma'lumotni saqlang: «Butun diskka örnatiş» diskdagi hamma narsani öçiradi. Muhim fayllarni oldindan zaxiralang.

9Birinçi qadamlar (örnatişdan keyin)

Yangilaş: «Dasturlar» menyusidan Tizim yangilanişini oçing yoki terminalда avuko-yangilanish yozing.
Dastur örnatiş: kerakli dasturlarni dastur markazidan yoki sudo apt install <nom> bilan örnating.
Köriniş: «Sozlamalar» → mavzu, fon, shrift va panelni öz didingizga moslang.
Xavfsizlik: firewall (ufw) standart yoqilgan; qö'şimça sozlaş shart emas.

10Server nashri

AvukoOS Server — VPS va jismoniy serverlar uçun. Örnatiş jarayoni yuqoridagi bilan bir xil (Calamares). Örnatgandan keyin brauzerда grafik boşqaruv paneli orqali boşqariladi: